Bir Yaratıcı Yazma Kitabının Yolculuğu

Posted June 10, 2017 by nilay

Öğrenmek bir yolculuktur. Her adımımızı bir önceki adımda tanıştıklarımızla beraber atmak, gittikçe çoğalarak birlikte yol almak yolculuğumuzu daha etkin kılar. Böylece bakışımızı yönelttiğimiz noktada sadece bizim gözümüz olmaz, sadece bizim düşüncemiz ve bizim sesimiz yükselmez. Yönümüz çeşitlenir, seçeneklerimiz çoğalır. Her adımımız bir sonraki adımda daha da sağlamlaşır. Önceki adımlarda tanıştıklarımızla yol boyunca sohbet ederek yürüdüğümüzde birbirimizi daha iyi anlar, birlikteliğimizi güçlendiririz.

Yazmak da bir yolculuktur. Yazma becerilerini öğrenerek ilerlediğimiz her adımda zihnimize başka bir ayrıntı eklenir. Harfler sözcüklerle, sözcükler cümlelerle, cümleler paragraflarla, paragraflar da metinlerle birlikte adım atabildiğinde yazınsal bütünlük ve birliktelik güçlenir. Bir önceki adımda kazandığımız yazın farkındalığını bir sonraki adıma taşıyabilmek adımlarımızı sağlamlaştırır. Parçaların birlikteliği hem parçayı hem de bütünü var eder. Bu etkileşim sayesinde kendi ifademiz içine sıkışmayız. Yazdıklarımız aracılığıyla kendimizi daha iyi anlarız. Kendimizi anladığımız zaman da başkasını anlamamız kolaylaşır. Kendi yazdıklarına bakıp kendini değerlendiremeyen biri, başkasının yazdığı bir metni okuduğunda onu da gerektiği gibi değerlendiremez. Parçalar ve bütün arasında organik bir ilişki vardır. Birindeki aksaklık hepsini etkiler.

Yaratıcı yazma kitabı tasarlama yolculuğuma bu düşüncelerden yola çıkarak başladım. Var olan yazı kitaplarının yazının uyum ve birleşme öğelerine önem vermemesi, çocukları basitten karmaşığa doğru adım adım taşımadan onları hemen bir bütünle buluşturması, henüz parça yeterliliği sağlanmadan bütün içinde parçayı anlatmaya çalışması, hepsinden önemlisi yazınsal beceriyi formüllerle ve didaktik söylemlerle açıklaması çocukları ve gençleri sözcüklerin gizeminden uzaklaştırıyor. Oysa yazmak büyülüdür; yazmak eğlencelidir. Yazmak, sözcüklerle oynamanın büyüsüne kendimizi kaptırıp her sözcükte yeni anlamlar keşfetmek, sözcüğün bağlamını değiştirip yeni bağlantılar kurarak bilindik oyunlar içinden yeni oyunlar çıkarabilmektir. Yazmak hem yenilemek hem de yenilenmektir. Eski ayları kırpıp kırpıp yıldız yapabildiğimiz kurgular oluşturabilmektir.

Yaratıcı düşünme pırıltıları aslında hepimizde var. Bilimsel çalışmalar yaratıcılığın % 80’inin öğrenilebilir olduğunu söylüyor. Bütün iş, aslında öğrenme ve öğretme sürecinde bizi birden çok sonuca götürecek üretimlere açık olmakta ve her aşamanın tadını çıkararak ilerleyebilmekte. Yaratıcı düşünme becerileriyle beslenen yaratıcı yazma süreci de benzer şekilde bu sürecin her aşamasındaki ürünlere ayrı ayrı odaklanmayı, her biriyle ayrı ayrı oynamayı gerekli kılıyor. Yaratıcı yazma kitabımdaki yazma uygulamaları o yüzden harf ve sözcük çalışmalarıyla başlıyor. Harflerin sözcüklerle, sözcüklerin cümlelerle, cümlelerin paragraflarla, paragrafların metinlerle buluştuğu sayfalarda “oyun” hep var. Çünkü dilsel beceri ve duyularımızla oynayarak zihnimiz ve dünya arasında yeni ilişkiler kurabilmemiz kadar, bu ilişkileri oyunsu süreçlere taşıyabilmemiz de önemlidir. Yazma süreci içinde ortaya çıkan altı tip ürüne (birimler, sınıflar, ilişkiler, sistemler, dönüşümler, çıkarımlar ve zenginleştirmeler) odaklanmanın, bu ürünler aracılığıyla yazınsal sürecin farklı yeti ve becerilerini harekete geçirebilmenin bin bir yolu bulunabilir. Bu kitapta tercihim oyundan yana oldu. Her oyun gibi elbette yaratıcı yazma oyunlarının da bazı kuralları ve bu kuralların belirli bir işleyişi var.

Bu işleyişin ana duraklarını şöyle sıralayabilirim: Önce sözcükleri tanımak, ortak özellikleri olan sözcük birimlerini sınıflamak, çağrışımlardan yola çıkarak bilgi üniteleri ve değişkenler arasında ilişkiler kurmak, iç ilişkiler ve parçaların birbirleriyle ilişkilerinden yararlanarak bilgi parçaları oluşturmak, bu bilgi parçalarını değiştirmek-dönüştürmek ve çıkarımlar yaparak bilgiyi zenginleştirmek. Guilford’un zihin yapısı modelindeki ürün tanımlarından esinlenerek geliştirdiğim yaratıcı yazma çalışmalarını yapan çocuklar bu ana duraklardan geçerken zihnin bilgiyi işlerken kullandığı beş temel zihinsel işlevi de (biliş, bellek, tek sürece götüren üretim, değerlendirme ve birden çok sonuca götüren üretim) harekete geçiriyorlar. Yazı uygulamalarında Torrance Yaratıcı Düşünme Testi’nin bileşenlerini de görmek mümkün. Sözcük ve düşüncede akıcılık, esneklik ve orijinallik öğeleri aynı zamanda şekilsel, simgesel, anlamsal ve davranışsal içerikle birleşiyor. Sözcük listeleri, gruplama çalışmaları ve ilişkilendirme uygulamaları yazma sürecinde çocukların akıcı, özgün, esnek ve zengin düşünme becerilerinin yanı sıra analitik düşünme, değerlendirici düşünme, katılımcı ve işbirlikçi düşünme becerilerini de geliştirmeyi amaçlıyor. Görsel okuma ve resim-yazı çalışmalarıyla da estetik duyarlılığın gelişmesi hedefleniyor.

Kitabın kazanımları yeni Türkçe dersi öğretim programının yazma alanında yer alan temel yaklaşımı (süreç temelli yazma modeli) ve 3., 4., 5. ve 6. sınıf yazma kazanımlarını içermesine rağmen aslında bu kitap yaratıcı düşünme becerilerini geliştirmek isteyen herkese yönelik diyebiliriz. Biliyoruz ki düşünmeyi öğrenmenin ve düşündüklerini farklı formlarda ifade etmenin yaşla bir ilgisi yok. Tıpkı Torrance Yaratıcı Düşünme Testi’ni alan herkesin kaç yaşında olursa olsun aynı soruları yanıtlaması gibi. Bu bağlamda bu kitapta önerilen yaratıcı yazma teknikleri hem bunu uygulayan ve kendi amacına uygun benzer bir işleyiş yapılandıran yetişkinin, hem de bu çalışmaları yapan çocuğun zihninde farklı pencereler açacaktır. Çocukların yazmaya yönelik tutumlarının değişmesi, daha önce belki de gereksiz, anlamsız, sıkıcı, zor vb. olarak tanımladıkları bilgilerin bu yaklaşımla yeni bir bağlama taşınmasına olanak verecektir. Kitapta yer alan yazı uygulamalarının çoğunda tümleşik dil becerileri kullanıldığı için çalışmalarda hem yazının konuşma, dinleme ve okuma becerileriyle buluştuğu, hem de Türkçe öğretim programındaki okuma becerisinin “söz varlığı” ve “anlama” alt alanında yer alan kazanımları desteklediği görülecektir.

Bunca teorik açıklamadan sonra gelelim kitaptaki örnek uygulamalardan birkaçını paylaşmaya. Aşağıdaki harika görselleri çizer Rukiye Ulusan yaptı. Bu süreç ikimiz için de çok yaratıcı oldu. Kıbrıs ve Burgazada’nın ufuk çizgilerini ekran başında sabahlayarak birleştirebildiğimiz o eğlenceli geceleri, dünyayı sözcüklerle ya da renklerle anlamaya ve anlatmaya çalışan iki farklı bakışın üçüncü bir bakışta buluşması olarak tanımlayabilirim. Umarız eski ayları kırpıp kırpıp yaptığımız o yıldızlı sözcüklerin ve resimlerin pırıltısı çocuklara ve yetişkinlere ulaşır. Önümüzdeki haftalarda kitabımız yayımlandığında biz çoktan yeni yolculuklara yelken açmış olacağız. Yaratıcı düşünme ve yazma oyunları kitabımız bitince bitti sanmayın. Bu daha ısınma turuydu.

Buraya kadar öykümüz iyi hoş da baskıya girmek üzere olan bu yaratıcı yazma kitabının henüz bir ismi yok. İlham perisine ulaşamadım. Ben onun adaya gelmesini beklerken bu bekleyişime destek verseniz ve bu kitaba yaratıcı yazma sürecinin ruhuyla örtüşecek bir isim önerseniz ahh ne güzel olur. Kitabın yaklaşımı, içeriği ve içindeki çalışmalarla eşleşen o ismi duyduğumda anlayacağım. Biliyorum hep öyle olur. “Hah, işte bu!” dersiniz. Kalbiniz birdenbire hızlanır, kaleminiz terli elinizden kayıverir. Hatta gökyüzünde de tam o sırada bir yıldız kaymış olabilir. Derler ki her kitabın bir yıldızı olurmuş. Yazarı öyküsünü bitirip de son noktasını koyduğunda, kitabın yıldızı da gökyüzündeki yerini değiştirirmiş. Tıpkı kitabın da sürekli yer değiştirdiği gibi… Ben elimde kalemimle hala bekliyorum. Umudum sonsuz…

Kitabın son noktasını koymamı sağlayacak o isimle buluşmama yardım eden kişiye sürprizlerim olacak.

  • İstediği atölyelerimden ikisine onur konuğu olarak katılma hakkı
  • Kitabın künyesinde isim annesi, babası, abisi, ablası olarak isminin yazılması
  • Kitap yayımlandığında ve sayfaları daha tazecik kokarken ilk imza
  • Kitaplarımdan oluşan bir okuma seti
  • Çay-kahve eşliğinde bolca kucaklaşma, öpüşme ve sohbet
  • Gizli bir sürpriz

Burada ve sosyal medyada başlattığımız bu isim bulma oyununa siz de katılmak isterseniz, konuyla ilgili paylaşımın altındaki yorumlara kitap ismi olarak önerdiğiniz başlığı yazabilirsiniz. Oyunun ikinci aşamasında ise kalbimi hızlandıran sözcüklerin arasında saklanan o başlığı seçmem konusunda sizden oylama desteği de isteyeceğim.

Haydi o zaman, yaratıcı düşünme oyunumuz başlasın!